संयुक्त राष्ट्रसंघाशी निगडीत महत्त्वाच्या संस्था

***आंतरराष्ट्रीय विकास संघ***

स्थापना: २४ सप्टेंबर १९६०
प्रमुख कार्य:
१.जागतिक बॅंकेकडून व्यवस्थापन.
२.कर्जपुरवठा करणे
मुख्यालय: वॉशिंग्टन
सदस्य संख्या: १३७.

***आंतरराष्ट्रीय वित्त महामंडळ ****
स्थापना: जुलै १९५६.
प्रमुख कार्य:
१.जागतिक बॅंकेशी संलग्न.
२.मागास देशातील खासगी उद्योगांना प्रोत्साहन देणे.
मुख्यालय : वॉशिंग्टन.
सदस्य : १३७.

***आंतरराष्ट्रीय नागरी हवाई वाहतूक संघटना***
स्थापना: ४ एप्रिल १९४७.
प्रमुख कार्य:
१.आंतरराष्ट्रीय हवाई वाहतूक सुरळीत करणे,
२.हवाई वाहतूक सुरक्षित व कार्यक्षम होण्यासाठी प्रयत्न करणे,
३.अविकसित प्रदेशात हवाई वाहतुकीचा प्रसार करणे.
मुख्यालय : मॉटि्रयल.
सदस्य संख्या : १५०.

***आंतरराष्ट्रीय दूर संचरण संघ***
स्थापना: १ जानेवारी १९३४ (पूर्वीच अस्तित्वात असलेल्या दोन संघटनांचे एकत्रीकरण करून खढण अस्तित्वात)
प्रमुख कार्य:
१.दूरध्वनी, रेडिओ, तारायंत्र यांच्या उपयोगात जागतिक पातळीवर समन्वय साधणे
२.आंतरउपग्रहीय दळणवळण सुध्दा सध्या संघाच्या मार्फतच होत असते.
मुख्यालय : बर्न.
सदस्य संख्या : १५६ राष्ट्र.

***जागतिक पोस्ट संघ***
स्थापना : १ जुलै १८७५ इ.स. १९४७ पासून युनोशी संलग्न.
प्रमुख कार्य:
१.विविध राष्ट्रातील पत्रांची देवाण-घेवाण सुकर करणे
मुख्यालय : बर्न
सदस्य संख्या : १५६ राष्ट्रे.

***जागतिक हवामान संघटना***
स्थापना: १९ मार्च १९४१
प्रमुख कार्य:
१.जागतिक पातळीवर हवामानाच्या विविध माहितीत सुसूत्रता आणणे,
२.हवामान निरीक्षणाच्या पध्दतीत अचूकता आणणे,
३.मागास राष्ट्रांना हवामानविषयक सांख्यिकी व तांत्रिक सहाय्य देणे
मुख्यालय : जिनेव्हा.
सदस्य संख्या : १५१ राष्ट्रे.

****संयुक्त राष्ट्र औद्योगिक विकास संस्था***
प्रमुख कार्य:
1)आंतरराष्ट्रीय पातळीवर औद्योगिक सहकार्य करणे
2)युनोच्या औद्योगिक प्रगतीविषयक कार्यक्रमांचे सुसूत्रीकरण करणे,
3)अविकसित राष्ट्रांना औद्योगिक धोरणे ठरविण्यास सर्व प्रकारचे सहाय्य करणे
मुख्य कचेरी : व्हिएन्ना.

***आंतरराष्ट्रीय अणुशक्ती अभिकरण***
स्थापना: २९ जुलै १९५७.
प्रमुख कार्य:
१.अणुशक्तीचा शांततापूर्ण कारणांसाठी वापर करण्यास प्रोत्साहन देणे
मुख्यालय : व्हिएन्ना.
सदस्य संख्या : ११ राष्ट्रे.

***आंतरराष्ट्रीय सागरी संघटना***
स्थापना: मार्च १९४८
पूर्वीचे नाव : आंतरशासकीय सागरी संमंत्रक संघटन
प्रमुख कार्य:
१.सागरीमार्गाने होणारा आंतरराष्ट्रीय व्यापार वृध्दिंगत होण्यासाठी सुविधा उपलब्ध करणे
२.सागरी प्रवास अधिकाधिक सुरक्षित हो


****संयुक्त राष्ट्र आंतरराष्ट्रीय बालकांसाठीचा अनुशासन निधी***
स्थापना: १९४६
प्रमुख कार्य:
१.बालकांच्या कल्याणासाठी झटणारी जागतिक संघटना.
२.जगातील हजारो बालके दरवर्षी विविध रोगांना बळी पडतात.
३.या रोगांवर नियंत्रण करणे, मुलांच्या सार्वत्रिक विकासासाठी आर्थिक सहाय्य करणे
मुख्यालय : न्युर्यॉक.
सदस्य संख्या : ८८ राष्ट्रे
या संघटनेला १९६५ चे नोबेल शांतता पारितोषिक मिळाले.

***आंतरराष्ट्रीय कृषि विकास निधी***
स्थापना: ३० नोव्हेंबर १९७७
प्रमुख कार्य:
१.तिसर्‍या जगातील अन्न तुटवडा. शेती उत्पादन वाढवून कमी करण्यासाठी
२.शेतीच्या सार्वत्रिक विकासासाठीचा निधी.
मुख्यालय : रोम.

****जागतिक व्यापार विषयक करार-गॅट***
स्थापना: १ जानेवारी १९४८
प्रमुख कार्य:
१.आंतरराष्ट्रीय व्यापार सुलभ होण्यासाठी संकेत ठरविणे,
२.अविकसित राष्ट्रांना निर्यातीस प्रोत्साहन देणे
मुख्यालय : जिनेव्हा.

****संयुक्त राष्ट्र निर्वासितांचा उच्चआयुक्त***
स्थापना: १ जानेवारी १९४१
प्रमुख कार्य:
१.आंतरराष्ट्रीय वादग्रस्त प्रदेशातील निर्वासितांचे प्रश्न सोडविणे,
२.त्यांना कायमचे निवासंस्थान मिळवून देणे,
३.त्यांच्या मूळ देशात परत जाण्यासारखी परिस्थिती निर्माण करण्यासाठी प्रयत्न करणे,
या संघटनेला १९८१ चे नोबेल शांतता पारितोषिक मिळाले आहे.
मुख्यालय : जिनिव्हा.
*अशाच प्रकारच्या आणखी दोन समित्या अस्तित्वात आहेत त्या अशा:-
१.संयुक्त राष्ट्रसंघ अनर्थ सहाय्य समन्वयक भूंकपासारख्या संकटात मदतीसाठी.
२.संयुक्त राष्ट्र दरवर्षी निर्वासितांसाठीची सहाय्य समिती. इस्त्रायेलच्या निर्मितीनंतर निर्वासित झालेल्या पॅलेस्टाईन नागरिकांच्या सहाय्यासाठी.*

***संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रम***
स्थापना: १८९२.
प्रमुख कार्य:
१.पर्यावरण संरक्षण व संवर्धन
२.प्रदूषणमुक्ती
३.पर्यायी ऊर्जा वापर कार्यक्रम राबविले जातात
मुख्यालय : नैरोबी.
सदस्य संख्या : ६०

***संयुक्त राष्ट्र लोकसंख्या कार्यक्रम निधी***
स्थापना: १९६७
प्रमुख कार्य:
१.विकसित आणि अविकसित राष्ट्रांतील लोकसंख्या विषयक प्रश्नांचा अभ्यास करणे,
२.त्या विषयाची जागृती निर्माण करणे,
३.लोकसंख्याविषयक प्रश्न सोडविण्यास संबंधित राष्ट्रांना मार्गदर्शन करणे
मुख्यालय : न्युर्यॉक.
सदस्य संख्या : १३०.

******युनोशी संलग्न इतर संस्था व संघटना*********

१. जागतिक बौध्दिक संपत्ती (जिनेव्हा)

२. संयुक्त राष्ट्र विश्वविद्यालय(टोकियो)

३. संयुक्त राष्ट्र आर्थिक विकास निधी

४. आंतरशासकीय संघटना

५. आशिया आणि पॅसिफिकसाठीचा आर्थिक व सामाजिक आयोग

संयुक्त राष्ट्रसंघ (युनो)

***स्थापना

पहिल्या महायुध्दानंतर अस्तित्वात असलेली 'लीग ऑफ नेशन्स' ही संघटना बरखास्त करून त्याच संघटनेचे व्यापक रूप म्हणून 'संयुक्त राष्ट्रसंघ' (युनो ूण्ै) या नव्या संघाची स्थापना दुसर्‍या महायुध्दानंतर पन्नास प्रमुख राष्ट्रांनी एकत्र येऊन दि. २६ जून १९४५ रोजी युनोच्या सनदेला सॅन फ्रन्सिस्को येथे मान्यता दिली. व दि. २४ ऑक्टोबर १९४५ रोेजी 'युनो' अस्तित्वात आले.

युनोचे सदस्यत्व जगातील कोणत्याही राष्ट्राला घेता येते. मात्र त्या राष्ट्राचा जागतिक शांतता सद्भावना यावर विश्वास असला पाहिजे, त्या राष्ट्राला युनोची सनद मान्य असली पाहिजे, त्या राष्ट्राला युनोचे सभासदत्व घेतल्यानंतरच्या जबाबदारीची जाणीव असून ती जबाबदारी घेण्याची त्याची तयारी असली पाहिजे.

***उद्दिष्टे:
१.आंतरराष्ट्रीय शांतता आणि सामंजस्य कायम ठेवणे
२.राष्ट्राराष्ट्रांत संघर्ष कमी करून मैत्रीपुर्ण आणि सहकार्याचे संबंध प्रस्थापित करणे
३.व्यक्ती व्यक्तींचे स्वातंत्र्य आणि मानवी हक्कांची जोपासना व संवर्धन करणे.
४.मानवी दृष्टीकोनातून तसेच आर्थिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक दृष्टीकोनातून आंतरराष्ट्रीय संघर्षाच्या प्रसंगातून मार्ग काढणे व समस्या दुर करणे.
५.जगातील सर्वसामान्य लोकांच्या कल्याणासाठी त्यांच्या आर्थिक आणि सामाजिक उन्नती विकासासाठी आंतरराष्ट्रीय श्रमशक्ती आणि यंत्रशक्तीचा उपयोग करणे.

**युनोचे मुख्यालय :

युनोची मुख्य कचेरी न्यूर्यॉक (अमे िरका) येथे ईस्ट नदीच्या काठावरील भव्य अशा ४० मजली इमारतीमध्ये आहे. ही इमारत जॉन रॉक फेलर यांनी दिलेल्या १७०एकर जमिनीवर उभी आहे. पत्ता: फर्स्ट अ‍ॅव्हेन्यु, यु.एन.प्लाझा, न्युर्यॉक ण्. ष्. १००१७, ूश्अ

****युनोच्या मुख्य भाषा :
युनो ही आंतरराष्ट्रीय संघटना असल्याने तिचे कामकाज एकुण ६ प्रमुख भाषामध्ये चालते. इंग्रजी, फ्रेंच, रशियन, स्पॅनिश, चायनीज आणि अरेबिक.

**युनोचे ध्वज :
फिकट निळया रंगाच्या कापडावर पांढर्‍या रंगाने युनोचे बोधचिन्ह असलेला ध्वज.

**युनोचे बोधचिन्ह :

पृथ्वीच्या भोवती ऑलिव्ह झाडाच्या दोन फांद्या.
युनोचे स्वत:चे स्वतंत्र पोष्ट ऑफिस आणि टपाल तिकिटे आहेत. युनो संघटनेमध्ये सुमारे ५२,००० व्यक्ती काम करीत आहेत.

**युनोच्या कार्याकारी संघटना :
१. महासभा (जनरल असेंब्ली) :
२. सुरक्षा समिती :
३. आर्थिक आणि सामाजिक समिती(श्र्छैश्ैछ) :
४. विश्वस्त समिती (ट्रस्टीशिप कौन्सिल) :
५. आंतरराष्ट्रीय न्यायालय :
६. सचिवालय :

*****महासभा (जनरल असेंब्ली) :

युनोचे सदस्य असलेल्या प्रत्येक राष्ट्राचा कमीत-कमी एक प्रतिनीधी महासभेचा सदस्य असतो. काही राष्ट्रे पाचपर्यंत प्रतिनिधी पाठवू शकतात. परंतु एक प्रत्येक राष्ट्राला एकाच मतांचा अधिकार असतो. महासभेतील सदस्य राष्ट्रांचे वर्षाला एक तरी अधिवेशन होतेच. सुरक्षा समितीच्या विनंतीवरून युनोचे सरचिटणीस विशेष अधिवेशन बोलावू शकतात. दरवर्षी महासभा आपला अध्यक्ष आणि उपाध्यक्ष निवडते, सुरक्षा समिती, आर्थिक व सामाजिक समिती, विश्वस्त समिती यांचे सदस्य निवडते, तसेच आंतरराष्ट्रीय न्यायलयाच्या न्यायमूर्तीची निवड करणे, युनोच्या वार्षिक अंदाजपत्रकाला मान्यता देणे व आर्थिक वा राजकीय महत्त्वाच्या प्रश्नांसंबंधी ठराव करणे इ. महासभेची प्रमुख कामे होत. अति महत्त्वाचे निर्णय घ्यावयाचे असल्यास २/३ बहुमताची गरज असते.

*****सुरक्षा समिती :

आंतरराष्ट्रीय शांतता टिकविणे हे या समितीचे प्रमुख काम. या समितीत पाच कायम स्वरूपी व दहा तात्पुरते (दोन वर्षासाठी) असे १५ सभासद असतात. अमेरिका, रशिया, फ्रान्स आणि चीन हे कायम सभासद असून त्यांना नकाराधिकार (व्हेटो) वापरण्याच्या अधिकार आहे. या अधिकाराचा वापर करून बहुमतातील ठरावही फेटाळता येतो. समितीच्या अध्यक्ष दर महिन्याला बदलतो व सदस्यराष्ट्रांच्या इंग्रजी आद्याक्षरानुसार त्यांचा क्रम ठरतो. महासभेच्या सहाकार्याने आंतरराष्ट्रीय न्यायालयाच्या न्यायमूर्तींची निवड करणे, सरचिटणीसाची निवड करणे, नव्या राष्ट्राला युनोचे सदस्य करणे किंवा जुन्याचे सदस्यत्व रद्द करणे इत्यादी गोष्टी सुरक्षा समितीच्या अधिकारात येतात. सुरक्षा समितीचे दहा तात्पुरते सदस्य पुढील प्रमाणे :- बांगलादेश, माली, टयुनिशिया, जमैका, युक्रेन, मॉरिशस, कोलंबिया, आयर्लंड, नॉर्वे, सिंगापुर (३१ डिसेंबर २००२)

****आर्थिक आणि सामाजिक समिती
आंतरराष्ट्रीय आर्थिक, सामाजिक, शैक्षणिक व आरोग्यविषयक प्रश्नांची सोडवणूक करणे तसेच मानवी मूल्य आणि मुलभूत हक्क अबाधित राखण्याच्या दृष्टीकोनातून ही समिती काम करते. महासभेने २/३ बहुमताने निवडून दिलेल्या ५४ सभासदांचा या समितीत समावेश असतो. युरोप, आफि्रका, लॅटिन अमेरिका, प.आशिया, आग्नेय आशिया व प्रशांत महासागर या भागातील आर्थिक समस्या सोडविण्यासाठी या समितीअंतर्गत पाच प्रादेशिक आयोगांची निर्मिती करण्यात आली आहे.

****विश्वस्त समिती (ट्रस्टीशिप कौन्सिल) :

ज्या प्रदेशाला अजून पूर्ण स्वराज्य वा स्वायतत्ता मिळाली नाही अशा प्रदेशातील लोकांचे आर्थिक, राजकीय, सामाजिक हितसंबध जपण्याचे लक्ष्य असते. आतापर्यंत अशा प्रकारच्या ११ विश्वस्त प्रदेशांपैकी दहा विस्वस्त प्रदेश स्वतंत्र झाले. आहेत. विश्वस्त समितीने १४ सदस्य असतात. यातील ५ सुरक्ष समितीचे कायम सभासद असतात व उरलेले सभासद विश्वस्त प्रदेशाचा कारभार पाहणारी राष्ट्र असतात.

****आंतरराष्ट्रीय न्यायालय :

आंतरराष्ट्रीय वाद सोडविण्याचे काम हे न्यायालय करते. न्यायालयात १५ न्यायाधीश असून प्रत्येक न्यायाधीशची मुदत ९ वर्षांची असते. मुदत संपल्यावर त्यांची पुनर्निवड होऊ शकते. एकाच देशाचे दोन न्यायाधीश असत नाहीत. न्यायालयाचे काम हेग येथून चालते. पण विशेष परिस्थितीत न्यायालयाचे सत्र इतरत्रही भरते.

****सचिवालय :
युनोचे सचिवालय न्यूर्यॉक येथे असून संघटनेचे कामकाज तेथून चालते. न्यायालयाचा प्रमुख सरचिटणीस असतो. तोच संघटनेचा मुख्य व्यवस्थापकीय अधिकारी सुध्दा असतो. त्याच्या हाताखाली अवर-सचिव आणि सहायक सचिव असतात. सरचिटणीसाची नेमणूक महासभा करते. सरचिटणीसाची मुदत पाच वर्षांची असते पण मुदतीनंतर त्यांची पुनर्निवड होऊ शकते.

महात्मा गांधी

मोहनदास करमचंद गांधी (ऑक्टोबर २, १८६९ - जानेवारी ३० १९४८)
**रवींद्रनाथ टागोर यांनी सर्वप्रथम त्यांना महात्मा ही उपाधी दिली.
**नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी इ.स. १९४४ मध्ये त्यांना प्रथम राष्ट्रपिता असे संबोधले.

**गांधीजीना पहिले यश चंपारण आणि खेडामधील सत्यग्रहात मिळाले. चंपारण, बिहारमधील जमीनदार, जे प्रामुख्याने ब्रिटिश होते, स्थानिक शेतकर्‍यांना सक्तीने नीळ उत्पादन करावयास लावत असत. त्यांना योग्य मोबदला पण मिळत नसे, यांमुळे ते सतत गरिबीत राहत. शेतकर्‍यांची गावे अत्यंत धाणेरडी आणि आरोग्य हानिकारक ठेवली जात. तसेच दारू, अस्पृश्यता, परदा पद्धत अशा अनेक समस्या या गावांमध्ये होत्या. यावर भर म्हणजे तेथील दुष्काळ, पण इंग्रजानी तरीही अनेक जाचक कर लादले होते आणि ते वाढतच होते. गुजरातमधील खेडा मध्येसुद्धा स्थिती काही वेगळी नव्हती. गांधीजींनी तिथे एक आश्रम उभारला ज्याद्वारे त्यांनी त्यांच्या लहान-मोठ्या सर्व अनुयायांना एकत्र केले. त्यांनी त्या भागातील परिस्थितीची माहिती गोळा केली व सखोल अभ्यास केला.

**मार्च १९३१ मध्ये गांधी-आयर्विन करारावर स्वाक्षरी करण्यात आली. या करारानुसार ब्रिटिश सरकारने सर्व भारतीय कैद्यांना मुक्त करण्याचे मान्य केले आणि त्याबदल्यात कायदेभंगाची चळवळ बंद करण्याची मागणी घातली.याबरोबरच गांधीजींना भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचा एकमेव प्रतिनिधी म्हणून लंडनमध्ये होणार्‍या गोल मेज परिषदेचे आमंत्रण दिले. ही परिषद गांधीजी आणि पक्षासाठी निराशाजनकच ठरली, कारण त्यामध्ये सत्तांतरणावर भर देण्याऎवजी भारतातील राजे-रजवाडे आणि अल्पसंख्यक यांच्यावर जास्त भर देण्यात आला होता.

**गांधीजींना दोन वर्षासाठी पुण्यातील आगाखान पॅलेसमध्ये बंदिवासात ठेवण्यात आले. तेथील वास्तव्यात गांधीजींना वैयक्तिक आयुष्यात दोन धक्के सहन करावे लागले. सहा दिवसांनंतरच त्याचे खाजगी सचिव महादेव देसाई वयाच्या ५०व्या वर्षी हृदयविकाराच्या झटक्याने मरण पावले आणि त्यांच्या पत्नी कस्तुरबा १८ महिन्यांच्या बंदिवासानंतर २२ फेब्रुवारी १९४४ ला मरण पावल्या. ६ अठवड्यांनंतरच गांधीजींना तीव्र मलेरिया झाला. त्यांच्या ढासळत्या प्रकृतीमुळे आणि ऑपरेशनच्या आवश्यकतेमुळे त्यांना युद्ध संपण्याआधीच ६ मे १९४४ ला सोडण्यात आले. ते बंदिवासात मरण पावले तर संपूर्ण देश संतप्त होईल अशी भीती ब्रिटिश सरकारला वाटत होती.

**मृत्यू
३० जानेवारी १९४८ ला, दिल्लीच्या बिर्ला भवनच्या बागेतून लोकांबरोबर फिरत असतांना गांधीजींची गोळी मारून हत्या करण्यात आली. त्यांचा मारेकरू नथुराम गोडसे हा एक पुरोगामी हिंदू होता व त्याचे संबंध जहालमतवादी हिंदू महासभेशी होते.


**लिखित पुस्तके
गांधीजींनी अनेक पुस्तकेसुद्धा लिहिली आहेत. त्यांचे आत्मचरित्र माझे सत्याचे प्रयोग या नावाखाली प्रकाशित आहे.
त्यांच्या दक्षिण आफ्रिकेतील संघर्षावर त्यांनी "Satyagraha in South Africa (दक्षिण आफ्रिकेतील सत्याग्रह)" हे पुस्तक लिहिले आहे. तसेच त्यांनी "हिंद स्वराज" किंवा "Indian Home" ही राजकीय पुस्तिका लिहिली आहे आणि जॉन रस्किनच्या "Unto This Last" चे गुजराती भाषांतर केले आहे.[२१] हा शेवटचा लेख त्यांच्या अर्थशास्त्रावरील विचारसरणीचे वर्णन करतो.
मराठीमध्ये पु. ल. देशपांडे यांनी गांधीजींचे चरित्र लिहिले आहे.

**गांधीजींवरील चित्रपट--
ब्रिटीश दिग्दर्शक सर रिचर्ड ऍटनबरो यांनी गांधीजींच्या आयुष्यावर आधारित इंग्रजी चित्रपटाची निर्मिती केली. यात महात्मा गांधींची भूमिका बेन किंग्जले या ब्रिटीश अभिनेत्याने केली. हा चित्रपट १९८१ मध्ये प्रदर्शित झाला. या चित्रपटाने ८ ऑस्कर पुरस्कार जिंकून त्या वेळेसचा विक्रम स्थापला होता. या चित्रपटाचे जगातील सर्वच मुख्य भाषेत भांषांतर झाले असून बॉक्स ऑफिसवरही या चित्रपटाने चांगले यश मिळवले

*********in short....
जन्म: ऑक्टोबर २, १८६९ पोरबंदर, काठियावाड
मृत्यू: जानेवारी ३०, १९४८ नवी दिल्ली, भारत
चळवळ: भारतीय स्वातंत्र्यलढा
संघटना: अखिल भारतीय काँग्रेस
प्रमुख स्मारके: राजघाट
धर्म: हिंदू
प्रभाव: ल्येव तलस्तोय गोपाळ कृष्ण गोखले
पत्नी: कस्तुरबा गांधी
अपत्ये: हरीलाल मणिलाल रामदास देवदास

भारताची राज्यघटना

लोकनियुक्त घटना समितीची कल्पना सर्व प्रथम मानवेंद्रनाथ रॉय यांनी १९२७ मध्ये सायमन कमिशन पुढे मांडली भारतमंत्री र्बकन हेड यांच्या आवाहनानुसार भारतीय नेत्यांनी नेहरू रिर्पोट च्या स्वरुपात १९२८ मध्ये घटनेबाबतच्या शिफारशी देण्यात आल्या होत्या. गोलमेज परिषदेतही घटना निर्मितीबाबत कॉंग्रेसने आग्रह धरला. ३० मार्च १९४२ रोजी क्रिप्स योजना जाहीर झाली. त्यानुसार महायुध्द समाप्तीनंतर भारतासाठी एक घटना परिषद नेमण्याचे आश्र्वासन देण्यात आले व १९४६ च्या कॅबिनेट मिशन त्रिमंत्री योजनेनुसार घटना समितीच्या निर्मितीची तरतूद करण्यात आली.

त्रिमंत्री योजनेनुसार १० लाख लोकांमागे एक अशा प्रमाणात प्रतिनिधींची निवड करण्यात येऊन घटना परिषदेची निर्मिती झाली. या परिषदेमध्ये सर्वसामान्य २१० मुस्लीम ७८ शीख ४ इतर ४ अशा २९६ प्रतिनिधींची निवड करण्यात आली. घटना समितीचे हंगामी अध्यक्ष म्हणून डॉ. सच्चिदानंद सिन्हा निवडले गेले. त्यांच्या अध्याक्षतेखाली अध्यक्षपदी डॉ. राजेंद्रप्रसाद यांची निवड झाली घटना समितीचे उपाध्यक्ष म्हणुन डॉ. एच. सी. मुखर्जी यांची तर समितीचे सल्लागार म्हणून डॉ. बी. एन. राव यांची निवड झाली. याचबरोबर सा समितीमध्ये प्रमुख सदस्य म्हणुन पंडित नेहरू, सरदार पटेल, डॉ. आंबेडकर, डॉ. राधाकृष्णन, के.एम. मुन्शी डॉ. जयकर इत्यादींचा सहभाग होता.
घटना परिषदेमार्फत २९ ऑगस्ट १९४७ रोजी मसूदा समितीची निवड झाली. डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांची मसूदा समितीच्या अध्यक्षपदी निवड झाली. त्याचबरोबर बी. एन. राव, एस, एन. मुखर्जी, इ. मसुदा समितीचे सदस्य म्हणून काम पाहिले घटनेच्या मसुद्यामध्ये ३१५ कलमे व ७ परिशिष्टे आहेत. घटना समितीने भारताच्या राष्ट्रध्वजाची निर्मिती केली. तर गुरुदेव रविंद्रनाथ टागोरांच्या भारत भाग्य विधाता, या गीताला राष्ट्रगीताचा मान देण्यात आला. २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी नवीन राज्यघटनेला मंजूरी देण्यात आली. राज्यघटना निर्मितीत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे योगदान अत्यंत महत्वपूर्ण आहे.
म्हणून त्यांना भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार असे म्हणतात. २६ जानेवारी १९५० पासून नवीन राज्यघटनेनुसार देशाचा कारभार सुरु झाला. म्हणून हा दिवस सर्व देशभर साजरा केला जातो. भारताचे संविधान हा राज्यघटनेचा अत्यंत महत्वपूर्ण भाग आहे. घटनेची ध्येये आणि उद्दिष्टे यात प्रतिबिंब्ंिात झाली आहेत. भारताचे संविधान खालीलप्रमाणे.
भारताचे संविधान
आम्ही भारताचे लोक, भारताचे एक सार्वभौम समाजवादी धर्मनिरपेक्ष लोकशाही गणराज्य घडविण्याचा व त्याच्या सर्व नागरिकांस सामाजिक, आर्थिक, व राजनैतिक न्याय, विचार, अभिव्यक्ती, विश्र्वास, श्रध्दा व उपासना यांचे स्वातंत्र्य दर्जाची व संधीची समानता:
निश्चितपणे प्राप्त करुन देण्याचा आणि त्या सर्वामध्ये व्यक्तीची प्रतिष्ठा व राष्ट्राची एकता आणि एकात्मता यांचे आश्र्वासन देणारी बंधूता प्रवर्धित करण्याचा संकल्पपूर्वक निर्धार करुन,
आमच्या संविधान सभेस आज दिनांक २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी याद्वारे हे संविधान अंगीकृत आणि अधिनियमित करुन स्वत:प्रत अर्पण करत आहोत.
भारतीय राज्यघटनेची वैशिष्टे :-
(१) लिखित घटना
भारताची राज्यघटना लिखित स्वरुपाची आहे. इंग्लंडच्या घटनेप्रमाणे ती अलिखित नाही. राज्यकारभाराबाबतचे नियम, कोणाचे काय अधिकार व कर्तव्य याबाबतची माहिती राज्यघटनेत देण्यात आयली आहे. घटना लिखित असली तरी काही अलिखित परंपरा पाळल्या जातात. उदा. एकच व्यक्ती तीन वेळा भारताचा राष्ट्रपती होऊ शकत नाही.
(२) जगातील सर्वात मोठी विस्तृत राज्यघटना
भारतीय राज्यघटना व्यापक व विस्तारित स्वरुपाची आहे. घटनेमध्ये ३९५ कलमे, ९ परिशिष्टे आहेत, केंद्र व प्रांत यांचे स्वरूप व अधिकार, न्यायव्यवस्थेचे अधिकार, निवडणूक आयोगाचे अधिकार, याची तपशीलवार माहिती देण्यात आली आहे. यामुळे भारतीय राज्यघटना जगातील इतर देशांच्या तुलनेत विस्तृत स्वरूपाची आहे.
(३) लोकांचे सार्वभौमत्व
घटनेनुसार जनता सार्वभैाम आहे. जनतेच्या हाती खरी सज्ञ्ल्त्;ाा आहे. कारण जनता आपल्या प्रतिनिधीमार्फ़त राज्यकारभार चालविते राष्ट्रप्रमुखाची (राष्ट्रपती) निवड जनता आपल्या प्रतिनिधीकरवी करते. निवडणुकीच्या माध्यमातुन जनता आपणास आवश्यक असा बदल घडवून आणू शकते. २६ जानेवारी १९५० पासून घटनेनुसार देशाचा राज्यकारभार सुरु झाला म्हणून २६ जानेवारी हा दिवस प्रजासत्ताक दिन राष्ट्रीय सण म्हणुन साजरा केला जातो.
(४) संसदीय लोकशाही
स्वातंत्र्यपूर्व काळात भारतीयांनी लोकशाही शासनपध्दतीची मागणी केली होती. घटनाकारांनी इंग्लंडचा आदर्श समोर ठेवून संसदीय लोकशाहीचा स्वीकार केला. लोसभा व राज्यसभेची निर्मिती करण्यात आली. लोकसभेतील सदस्य पक्ष आपले मंत्रिमंडळ (कार्यकारीमंडळ) बनवतो. कार्यकारी मंडळ हे कायदेमंडळाला जबाबदार आहे. लोकसभा, राज्यसभा व राष्ट्रपती, मिळून भारतीय संसद निर्माण झाल्याचे दिसून येते.
(५) संघराज्यात्मक स्वरूप
भारतीय घटनेने संघराज्यात्मक शासनपध्दतीचा स्वीकार केला आहे. केंद्र सरकार व राज्य सरकार यांच्यात सत्तेचे विभाजन करण्यात आले. आहे. कायदे मंडळ, कार्यकारी मंडळ व न्यायमंडळ यांना आपआपले अधिकार देण्यात आले आहेत. मात्र आणीबाणीच्या वेळी भारतीय संघराज्याचे स्वरूप एकात्म झाल्याचे दिसून येते.
(६) घटना अंशत परिवर्तनीय व अंशत परिदृढ
लिखित व अलिखित याप्रमाणेच परिवर्तनीय व परिदृढ असे घटनेचे प्रकार आहेत. इंग्लंडची राज्यघटना अतिशय लवचीक तर अमेरिकेची राज्यघटना अतिशय ताठर स्वरूपाची आहे. भारतीय राज्यघटना इंग्लंइतकी लवचीक नाही व अमेरिकेइतकी ताठरही नाही. भारतीय घटनादुरुस्तीची पध्दत कलम ३६८ मध्ये देण्यात आलेली आहे. एखाद्या साधारण मुद्यावर संसदेच्या साध्या बहुमताने घटनेत दुरुस्ती करण्यात येते मात्र राष्ट्रपतीची निवडणूक पध्दत केंद्र व प्रांत यांचे अधिकार, सर्वोच्च न्यायालय, उच्च न्यायालय, इ. महत्वपूर्ण बाबीविषयी घटनेत दुरुस्ती करताना संसदेच्या २/३ सदस्यांची अनुमती निम्म्याहून अधिक घटक राज्याच्या विधिमंडळाची अनुमती आवश्यक असते. त्यामुळे भारतीय घटना अंशत, परिवर्तनीय व अंशत परिदृढ अशा स्वरुपाची बनविण्यात आली आहे.
(७) मूलभूतहक्क
भारतीय राज्यघटनेत व्यक्तीच्या मूलभूत अधिकारावर भर देण्यात आला आहे. कलम १२ ते ३५ मध्ये मूलभूत हक्क्ांचा समावेश करण्यात आलेला आहे. स्वातंत्र्य समता शैक्षणिक व सांस्कृतिक हक्क, धार्मिक स्वातंत्र्य संपत्तीचा हक्क, पिळवणुकिविरुध्द हक्क इ. महत्वपूर्ण हक्क व्यक्तीला देण्यात आलेले आहेत. हक्काबरोबरच व्यक्तीला काही कर्तव्यही पार पाडावी लागतात. हक्क आणि कर्तव्य या एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत. घटनेत व्यक्तीच्या मूलभूत हक्कांचा समावेश हे घटनेचे महत्वाचे वैशिष्टे आहे.
(८) धर्मनिरपेक्ष राज्य
भारत हे धर्मातील राष्ट्र संबोधण्यात आले आहे. कोणत्याही विशिष्ट धर्माला राजाश्रय न देता सर्व धर्माना समान लेखण्यात आले आहे. प्रत्येकाला आपआपल्या धर्माप्रमाणे प्रार्थना करण्याचा, आचरण ठेवण्याचा अधिकार देण्यात आलेला आहे. सर्व धर्मीयांना समान लेखण्यात आले. असून धर्म, जात पंथ, याद्वारे भेदभाव न करता सर्वाना समान संधी देण्यात आली आहे.
(९) एकेरी नागरिकत्व
अमेरिकन व स्वित्झर्लंड या देशामध्ये केंद्र व प्रांत यांचे दुहेरी नागरिकत्व देण्यात आलेले आहे. भारतात संघराज्यात्मक पध्दतीचा स्वीकार केलेला असूनही केंद्राचे व घटक राज्याचे असे वेगळे नागरिकत्व व्यक्तीस देण्यात आलेले नाही. प्रत्येक भारतीय यास संघराज्याचे नागरिकत्व देण्यात आलेल आहे. राष्ट्रीय ऐक्य वाढीस लागावे यासाठी एकेरी नागरिकत्वाची पध्दत स्वीकारण्यात आली आहे.
(१०) एकच घटना
ज्याप्रमाणे एकेरी नागरिकत्वाच पुरस्कार करण्यात आलेला आहे. त्याप्रमाणेच देशातील सर्व नागरिकांसाठी एकाच घटनेची तरतूद करण्यात आली आहे. घटक राज्यांना स्वतंत्र अशी घटना बनविण्याचा अधिकार नाही. घटक राज्यांना संघराज्याबाहेर फुटून निघण्याचा अधिकार नाकारण्यात आलेला आहे.
(११) राज्यघटना हीच सर्वश्रेष्ठ
देशाचा सर्वोच्च कायदा म्हणजे त्या देशाची राज्यघटना होय. राज्यघटनेच्या सर्वश्रेष्ठत्वाला आव्हान देता येत नाही. राष्ट्रपती, राज्यपाल, न्यायाधीश, मंत्री यांना राज्यघटनेची एकनिष्ठ राहण्याबाबत शपथ घ्यावी लागते.
(१२) जनकल्याणकारी राज्याची निर्मिती
भारताचा राज्यकारभार जनतेने निवडून दिलेल्या प्रतिनिधींमार्फ़त चालतो. भारताचा राष्ट्रपती हा इंग्लंडच्या राजाप्रमाणे वंश परंपरेनुसार नसतो, तर अप्रत्यक्ष निवडणूक पध्दतीने निवडण्यात येतो. जनता आपणास हवे असणारे सरकार निर्माण करू शकते व हे सरकार जनकल्याणासाठी बांधील असते.
(१३) मार्गदर्शक तत्वे
व्यक्तीला मूलभूत हक्कांना कायदेशीर मान्यता असते. मूलभूत हक्कांची शासनाकडून किंवा एखाद्या व्यक्तीकडून पायमल्ली झाल्यास संबंधिताला न्यायालयात दाद मागता येते. मात्र मार्गदर्शक तत्वांच्या बाबतीत हे धोरण लागू पडत नाही. मार्गदर्शक तत्वे व्यक्तीला कल्याणासाठी असली तरी ती सरकारने पाळलीच पाहिजेत असे सरकारवर बंधन नसते. मार्गदर्शक तत्वे ही नावाप्रमाणे मार्ग दाखविण्यासाठी उपयुक्त ठरतात. भारतीय घटनेतील काही निवडक मार्गदर्शक तत्वे पुढीलप्रमाणे (१) जीवनावश्यक गोष्टी सर्वाना मिळाव्यात (२) राज्यातील सर्वासाठी एकच मुलकी कायदा असावा (३) राज्यातील सर्व स्त्री -पुरुषांना समान वेतन असावे. (४) १४ वर्षाखालील सर्व मुलांना सक्तीचे व मोफत शिक्षण असावे (५) संपत्तीचे केंद्रीकरण होऊ नये (६) देशातील साधनसंपज्ञ्ल्त्;ा्ीचे समाजहिताच्या दृष्टीने वाटप व्हावे. (७) दारुबंदी व इतर उपायांनी लोकांच्या आरोग्याचे रक्षण व्हावे.
(१४) स्वतंत्र न्यायालय व्यवस्था
लोकशाहीच्या यशस्वीतेसाठी न्यायालयांना स्वातंत्र्य असणे आवश्यक आहे. भारतास एकेरी न्यायव्यवस्था आहे. सुप्रीम कोर्ट, हाय कोर्ट, जिल्हा, कोर्ट व इतर दुय्यम न्यायालये यांची एक साखळी निर्माण करण्यात आली आहे. न्याय व्यवस्थेवर राजकीय सत्तेचा दबाब येऊ नये यासाठी विधिमंडळ व कार्यकारीमंडळ यांच्या पासून न्यायमंडळाची व्यवस्था स्वतंत्र करण्यात आली आहे. न्यायाधीशांची नेमणूक बदली, बढती, पगार, या सर्व गोष्टींना संरक्षण देऊन न्यायाधीशांकडून कार्यक्षम व निपक्षपाती न्यायाची अपेक्षा करण्यात आली आहे.
(१५) राष्ट्रपती व त्यांचे आणीबाणीचे अधिकार
भारताचा राष्ट्रपती घटनात्मक प्रमुख आहे. त्यांची निवड संसद सदस्य व विधानसभा सदस्यांकडून क्रमदेय निवड पध्दतीने होत असते. सर्व महत्वपूर्ण गोष्टी राष्ट्रपतींच्या नावे होत असल्या तरी प्रत्यक्षात मंत्रिमंडळाच्या हाती सज्ञ्ल्त्;ाा केंदि्रत झाली आहे. भारताच्या राष्ट्रपतीला कायदेविषयक अंमलबजावणीविषयक आर्थिक बाबीविषयी घटक राज्याविषयक, न्यायविषयक व संकटकाल विषयक अशा सहा प्रकारचे अधिकार देण्यात आलेले आहेत. भारतीय राष्ट्रपतीला मिळालेला संकटकाल विषयक अधिकार अत्यंत महत्वाचा आहे.
(१६) हिंदी भाषेस राष्ट्रभाषेचा दर्जा
भारतीय राज्यघटनेत भाषाविषयक धोरण स्पष्ट करण्यात आले आहे. अनुच्छेद ३४३ मध्ये स्पष्ट घोषणा करण्यात आली आहे की, भारत या संघराजयाची अधिकृत भाषा देवनागरीतील हिंदी ही राहील. प्रादेशिक राज्यकारभार ज्या त्या प्रादेशिक भाषेमधून चालविण्याबाबत घटनेत स्पष्ट करण्यात आले आहे. इंग्रजी एक जादा भाषा म्हणून राहील. आंतराष्ट्रीय व्यवहार व हिंदी समजू न शकणार्‍या राज्यांना केद्र सरकारशी व्यवहार करण्यासाठी इंग्रजीचा वापर करता येईल.
(१७) प्रौढ मताधिकार
भारतीय लोकशाहीने प्रौढ मतदार पध्दतीचा स्वीकार केलेला आहे. १८ वर्षावरील सर्व स्त्री पुरुषास मतदानाचा अधिकार देण्यात आलेला. आहे निवडणूक मंडळाची निर्मिती करण्यात आली आहे. लोकसंख्या व विस्ताराच्या दृष्टीने भारतासारख्या विशाल देशात प्रौढ मताताधिराने लोकशाहीचा प्रयोग राबविण्यात येत आहे. सनदी नोकरांच्या निवडीसाठी पब्लिक सर्व्हिस कमिशन (लोकसेवा अयोग मंडळ) ची स्थापना करण्यात आली आहे

धोंडो केशव कर्वे

****भारतरत्न महर्षी अण्णासाहेब तथा धोंडो केशव कर्वे हे आधुनिक भारतातील स्त्री-शिक्षणाचा पाया रोवणारे क्रियाशील समाजसुधारक.
**कोकणातील मुरूड या छोट्याशा खेडेगावात 18 एप्रिल 1858 ला त्यांचा जन्म झाला. ते एकविसाव्या वर्षी मॅट्रिक झाले. सत्ताविसाव्या वर्षी गणित विषय घेऊन पदवीधर झाले. तर एकतिसाव्यावर्षी प्राध्यापक झाले. अडचणीतून शिक्षण घेत असतानाही त्यांनी आकांक्षा धरली ती समाजसेवेची, समाजसुधारणेची.
***आपल्या गावी सार्वजनिक कामे व्हावीत म्हणून त्यांनी 'मुरुड फंड' योजना सुरू केली होती
***अण्णा सुधारक होते पण फक्त शाब्दिक सुधारणा नव्हती तर ते क्रियाशील सुधारक होते. पुण्याच्या फर्ग्यसन महाविद्यालयात ते 22 वर्षे प्राध्यापक होते.
**सन १८९७ मध्ये "विधवा विवाह प्रतिबंध निवारक मंडळा"ची स्थापना त्यांनी केली. तसेच पुण्याला पेरु गेटजवळ "अनाथ बालिकाश्रम मंडळा"ची स्थापना करून त्या प्रकल्पाला स्वतः पाच हजार रुपयाची देणगी दिली. पुढे १९०० मध्ये श्री गोखले यांनी आपली हिंगणे येथील जागा आश्रमाला विनामूल्य दिली. हाच "हिंगणे महिलाश्रम". त्यांनंतर"महिलाश्रम हायस्कूल", "पार्वतीबाई अध्यापिका शाळा", "आनंदीबाई कर्वे प्राथमिक शाळा" अशा संस्था महाराष्ट्रात निर्माण झाल्या.
**त्याकाळात बालविधवांचा प्रश्न सोडविण्यासाठी त्यांनी 1900 मध्ये विधवाविवाहोत्तेजक मंडळाची स्थापना केली.
**अण्णांनी 1904 साली हिंगणे येथील माळावर सहा एकर जागा मिळविली. तेथे छोटेसे घर बांधून अनाथ बालिका व निराधार विधवांसाठी वसतिगृह बांधले. ते स्वतही तेथेच राहू लागले. त्यांचे हे घर म्हणजे दुर्दैवी स्त्रियांचे माहेरघर होते. अण्णांनी या निराधार स्त्रियांसाठी तेथे प्राथमिक व माध्यमिक शाळा काढली. पुढे महिलांसाठी महाविद्यालय व महिला विद्यापीठाची स्थापना ही केली. विद्यापीठाचे संघटनात्मक काम स्वत अण्णा जातीने बघत असत. हे विद्यापीठ प्रथम पुण्यास होते. विद्यापीठासाठी विठ्ठलदास ठाकरसी यांनी मोठी देणगी दिली. त्यामुळे श्रीमती नाथीबाई दामोदर ठाकरसी महिला विद्यापीठ (SNDT) असे नाव देण्यात आले. हे विद्यापीठ पुण्याहून मुंबईस आले. सरकारची विद्यापीठाला मान्यता मिळाली. भारतातील हे पहिले महिला विद्यापीठ आहे...........!!!!!
**मध्यंतरीच्या काळात अण्णांच्या पत्नी निवर्तल्या. त्यानंतर त्यांनी एका विधवेशी पुनर्विवाह केला. या पुनर्विवाहामुळे मुरूड गावानी अण्णांना वाळीत टाकले होते. अण्णा शतायुषी झाले. त्यावेळेस मात्र याच गावानी त्यांची जन्मशताब्दी साजरी केली. यातच अण्णा, त्यांचे कार्य याची थोरवी लक्षात येते...!!1

**महिला स्वावलंबी व्हाव्याम्हणून त्यांना सर्वप्रकारचे शिक्षण देणाऱया संस्था त्यांनी पुणे, मुंबई, वाई, सातारा इत्यादी अनेक ठिकाणी काढल्या. महिलांच्या उद्धारासाठी झटणारे कार्यकर्ते निर्माण व्हावेत म्हणून त्यांनी 1910 मध्ये निष्काम मठ स्थापन केला.
**1936 साली ग्रामीण शिक्षणासाठी "महाराष्ट्र ग्राम प्राथमिक शिक्षण मंडळ" स्थापन केले.
**अस्पृश्यता निवारणासाठी 1944 मध्ये "ग्रामाशिक्षण मंडळ" व "समतासंघ" स्थापन केला.
**आज मुरुड या त्यांच्या जन्मगावी अण्णांच्या घरात 'कर्वे वाचनालय' सुरु करण्यात आले आहे.
**भारत सरकारने त्यांची प्रतिमा असलेले पोस्टाचे तिकिटही काढले."भारतरत्न" व "पद्मविभूषण"या गौरवशाली पुरस्काराने त्यांना सन्मानीत करण्यात आले
***त्यांनी लावलेल्या शिक्षणाच्या रोपट्याचा वटवृक्ष झाला आहे. अण्णासाहेब कर्वे यांचे वयाच्या 104 व्या वर्षी 9 नोव्हेंबर 1962 रोजी निधन झाले...!!!!
***र.धों. कर्वे यांची ग्रंथसंपदा -
संततिनियमन,गुप्त रोगांपासून बचाव,वेश्याव्यवसाय,आधुनिक आहारशास्त्र,आधुनिक कामशास्त्र,त्वचेची निगा ,संतति नियमन - विचार व आचार इ.......!!!

महाराष्ट्र - कर्नाटक सीमावाद

*****१ नोव्हेंबर १९५६ पासून गेली ५५ वर्षे आपल्या प्राणाची बाजी लावून कर्नाटक सरकारच्या आडमुठय़ा धोरणाविरुद्ध लढत आलेल्या आणि त्या लढय़ाचे यज्ञकुंड सतत धगधगत ठेवण्यासाठी आपल्या हौतात्म्याच्या रूपाने त्यात आपली समिधा टाकत आहे...

****जनतेच्या न्याय्य लढय़ाबाबत सातत्याने नाक मुरडत आलेल्या ‘टाइम्स ऑफ इंडिया’नेदेखील दि. १० नोव्हेंबर १९५८च्या अग्रलेखात केंद्र सरकारला शालजोडीतला आहेर केलेला आहे. तो अग्रलेख म्हणतो, ज्या राष्ट्राने लोकशाहीवादी राज्यघटना निर्माण केली, राज्यांची भाषावार पुनर्रचना केली, एवढय़ा खंडप्राय देशात निवडणुका घेण्याची तरतूद केली आणि योजनाबद्ध अर्थव्यवस्थेचा उपक्रम सुरू केला, त्या राष्ट्राला फक्त काही हजार चौरस मैलांच्या वादग्रस्त सरहद्दीचा प्रश्न सोडविणे खरोखरच एवढे कठीण आहे काय, हा प्रश्न ज्या रीतीने भिजत आणि कुजत ठेवला गेला आहे, त्यावरून अशा असंतोषाच्या गड्डय़ाबद्दल नवी दिल्ली कमालीची उदासीन आहे या संशयाला पुष्टीच मिळते..

*****..दोघा संबंधित मुख्यमंत्र्यांनी हा प्रश्न सोडवावा असे जेव्हा नेहरू सांगतात, तेव्हा तर त्यांची ही भूमिका अधिकच निष्फळ ठरते. ही भूमिका मुळीच मुद्देसूद नाही. कारण या दोघाही मुख्यमंत्र्यांनी तडजोड करण्यास आपण असमर्थ आहोत असे यापूर्वीच जाहीरपणे सांगितले आहे. या दोन मुख्यमंत्र्यांचे ज्या अर्थी एकमत होत नाही आणि केंद्र सरकार ज्या अर्थी हस्तक्षेप करीत नाही त्या अर्थी या दोन राज्यांच्या दरम्यानच्या सीमाभागात असंतोष आणि सत्याग्रह धुमसतच राहील.

***********राज्य पुनर्रचना आयोगाच्या ‘अव्यापारेषु व्यापाराचा’ एक नमुना म्हणजे त्यांनी ५४ टक्के तेलुगू भाषक असलेला कोलार जिल्हा आंध्राला देण्याऐवजी तो म्हैसूरला बहाल केला. कन्नड भाषा बोलणाऱ्या बेल्लारी जिल्हय़ाचा पूर्व भाग (बेल्लारी शहर व बेल्लारी तालुका) विनाकारणच आंध्राला दिला आणि त्यांच्या या मनमानी वर्तनाचा कळस म्हणून बेळगाव जिल्हय़ाचा मराठी भाषक प्रदेश म्हैसूर राज्याला देऊन टाकला! जो बेल्लारी तालुका त्यांनी कारण नसतानाच आंध्र राज्याला दिला त्याची भरपाई करण्यासाठी म्हैसूर राज्याच्या पारडय़ात त्यांनी तेलुगू भाषक बहुसंख्य असलेला कोलार जिल्हा (जो खरेतर आंध्राला द्यायला हवा होता) व बेळगाव जिल्हय़ातील मराठी भाषक भाग बिनदिक्कतपणे टाकून दिला.(अहवालातील परिच्छेद ३२२ मध्ये दिले गेले आहे) [ **आयोगाच्या या पक्षपाती धोरणामुळेच त्यांनी महाराष्ट्राच्या हक्काची ८६५ गावे आज कर्नाटकात आहेत]


*****बेल्लारी तालुक्याची भरपाई करण्यासाठी बेळगाव जिल्हय़ाचा मराठी भाषक प्रदेश कर्नाटकला बहाल करण्यात आला.
संसदेत कायदा पारित होत असताना तो बेल्लारी तालुका आंध्रला देण्याऐवजी तो पुन्हा कर्नाटकाला देण्याची कार्यवाही केंद्र शासनाने केली. मात्र कर्नाटकची नुकसानी भरून काढण्यासाठी म्हणून महाराष्ट्राच्या हक्काचे बेळगाव आणि मराठी भाषक प्रदेश कर्नाटकाला देण्यात आला होता. 

*****मराठी जनतेच्या चळवळीमधून सेनापती बापट प्रभृतींच्या बेमुदत उपोषणाचा भाग म्हणून केंद्र शासनाने १९६६ साली न्यायमूर्ती महाजन कमिशनची नियुक्ती केली. तथापि या कमिशनला त्यांनी जाणीवपूर्वक कसलीही कार्यकक्षा (टम्र्स ऑफ रेफरन्स) ठरवून दिली नाही.

****दि. २५ डिसेंबर १९५६ रोजी त्या वेळचे म्हैसूरचे मुख्यमंत्री निजलिंगप्पा यांचे विधानसभेतील भाषण यासंदर्भात उद्धृत करणे उचित ठरेल. ते म्हणाले, ‘या राज्यात कन्नड भाषेखेरीज इतर भाषा बोलणाऱ्या लोकसमूहांचे फार मोठे टापू समाविष्ट करण्यात आले आहेत. त्यांना त्यांच्या त्यांच्या मायबोलीच्या राज्यात जायचे असेल तर त्याबाबत मी कोणत्याही प्रकारची खळखळ करणार नाही. अर्थातच ही प्रक्रिया पूर्ण व्हायला काही कालावधी लागणे अपरिहार्य आहे. तथापि हे भाषक विभाग त्यांच्या त्यांच्या मायबोलीच्या राज्यात समाविष्ट होईपर्यंत हे लोकसमूह या राज्यातच राहणार आहेत. त्या कालावधीत या अन्य भाषकांना या राज्यात अतिशय सन्मानाने वागविण्यात येईल, अशी मी राज्याचा मुख्यमंत्री म्हणून नि:संदिग्ध ग्वाही देतो.’

****त्यांचे रेशनकार्ड, त्यांच्या शेतजमिनींचा सातबाराचा उतारा, त्यांच्या शेतीपंपाच्या विजेचे बिल, त्यांच्या घराच्या फाळय़ांचे बिल, त्यांच्या घरातील विजेचे बिल कन्नड भाषेतच स्वीकारावे लागते. कोणत्याही शासकीय कचेरीमध्ये त्यांना कन्नड भाषेतच अर्ज करावा लागतो. कोणत्याही न्यायालयातील कामकाज फक्त कन्नड भाषेतच चालते. या सर्व गोंधळात तेथील मराठी भाषक माणूस हरवलेला आहे......!!!

******हा सीमाप्रदेश आता कायमचाच आपल्या टाचेखाली ठेवण्याच्या निर्धाराने त्यांनी लोकशाहीचे आणि सामाजिक न्यायाचे एकूण एक संकेत धाब्यावर बसविलेले आहेत. या सीमाभागात कोणत्याही मराठी भाषक संस्थेला मराठी भाषा, लिपी व संस्कृती यांचे रक्षण आणि संवर्धन करण्यासाठी कर्नाटक शासनाने १९५६ सालापासून एक नया पैसा अनुदान दिलेले नाही!..

सीमाभाग हा ५५ वर्षांनंतरही अद्यापि वादग्रस्त प्रदेश आहे. तो तेथेच राहणार की महाराष्ट्रात समाविष्ट होणार हे अद्याप ठरायचे आहे..........??????????????????????????.

स्वातंत्र्यवीर सावरकरांचा जीवनक्रम

(जन्म-शके १८०५ वैशाख कृ ६ || निर्वाण- शके १८८७ फाल्गून शु.६)

१८८३ मे २८ जन्म भगूर गाव(जि. नाशिक).
१८९२ मातृ निधन.
१८९८ मे देवीपुढे सशस्त्र क्रांतीची शपथ.
१८९९ सप्टें ५ पितृनिधन.
१९०० जाने १ मित्रमेळ्याची स्थापना.
१९०१ मार्च विवाह.
१९०१ डिसे.१९ मैट्रिक परीक्षा उत्तीर्ण.
१९०१ जाने.२४ पुणे येथील फर्गसन महाविद्यालयात प्रवेश.
१९०४ मे. अभिनव भारत या आंतरराष्ट्रीय क्रांतीसंस्थेची स्थापना.
१९०५ दसरा विदेशी कपडयांची होळी.
१९०५ डिसे.२१ बी.ए. परीक्षा उत्तीर्ण.
१९०६ जून ९ लंडनला प्रयाण.
१९०७ मे १० १८५७ च्या स्वातंत्र-युद्धाचा लंडनमध्ये सुवर्ण महोत्सव.
१९०७ जून मॅझिनीचे चरित्र प्रसिद्ध केले.
१९०८ मे २ लंडनमध्ये प्रथम शिवजयंत्युत्सव.
१९०८ हॉलंडमधे सत्तावनचे स्वातंत्र्यसमर(इंग्रजी) गुप्तपणे छापले.
१९०९ मे बॅरिस्टरची परीक्षा उत्तीर्ण,पण पदवीस नकार.
१९०९ जून वडील बंधु श्री.बाबाराव यांना जन्मठेप-काळेपाणी-शिक्षा.
१९०९ जुलै धिंग्राकृत कर्झन वायलीचा वध.
१९०९ आक्टो.२४ लंडनमधे दसर्‍याचा उत्सव, अध्यक्ष--- बॅ.गांधी.
१९१० मार्च १३ पॅरिसहून लंडनला येताच अटक.
१९१० जुलै ८ मार्सेलीस बंदरात समुद्रात उडी.
१९१० डिसे.२४ जन्मठेप काळ्यापाणीची शिक्षा.
१९११ जाने.३१ दुसर्‍या जन्मठेपेची शिक्षा.
१९११ जुलै ४ अंदमानच्या कारावासास(एकलकोंडीत) प्रारंभ.
१९१९ एप्रिल (बाबारावांच्या पत्नी)सौ.येसुवहिनींचे निधन.
१९२० नोव्हें. धाकचे बंधु डा. नारायणरावांची अंदमान-कारागृहात जाऊन भेट.
१९२१ मे.२ बाबाराव आणि तात्याराव दोघांची अंदमानातून हिंदुस्थानांत पाठवणी.
१९२१ नि १९२२ अलिपूर(बंगाल) नि रत्नागिरी येथील बंदिवास.
१९२३ मुंबईचे राज्यपाल लाईड जार्ज यांची सावरकरांच्या मुक्ततेविषयी चर्चा.
१९२४ जाने.६ राजकारणात भाग न घेणे व रत्नागिरी जिल्ह्यात. राहणे या दोन अटींवर येरवडा कारागृहातुन सुटका.
१९२५ जाने.७ कन्या “प्रभात” हिचा जन्म.
१९२६ जाने.१० हुतात्मा स्वामी श्रद्धानंदांच्या स्मरणार्थ ‘श्रद्धानंद’ साप्ताहिक मुंबईत सुरू केले.
१९२७ मार्च १ रत्नागिरीस गांधीजी-सावरकर भेट नि चर्चा.
१९२७ मार्च १७ पुत्र “विश्वास” याचा जन्म.
१९३० नोव्हें १६ रत्नागिरीत स्पृश्यास्पृश्यांचे पहिले प्रकट सहभोजन
१९३१ फेब्रु.२२ पतित-पावन मंदिरात श्री. लक्ष्मी-नारायण मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठा.
१९३१ फेब्रु २५ मुंबई इलाखा अस्पृश्यता-निवारक-परिषद अधिवेशन ६ वे अध्यक्ष.
१९३१ एप्रिल २६ सोमवंशी महार-परिषद- अध्यक्ष. पतित-पावन मंदिरात सभा.
१९३१ सप्टें २२ नेपाळ-राजपुत्र हेमसमशेर जंगबहादुर राणा यांनी भेट दिली.
१९३१ सप्टें १७ श्रीगणेशोत्सवात भंगीबुवांचे कीर्तन.महाराचा गीतापाठ
नि ७५ स्पृश्या- स्पृश्य महिलांचे पहिले सहभोजन.
१९३७ मे १० रत्नागिरी स्थलबद्धतेतून विनाअट संपूर्ण मुक्तता.
१९३७ डिसे.३० हिंदु महासभा १९ व्या अ. भा. अधिवेशनाचे अध्यक्ष,कर्णावती.लागोपाठ सात वर्षे अ.भा.हि.म. सभेच्या अध्यक्षपदीं निवड.
१९३८ एप्रिल १५ ‘महाराष्ट्र-साहित्य-संमेलन’ २२ वे अधिवेशन,मुंबई, अध्यक्ष.
१९३९ फेब्रु १ निजाम विरोधी ‘भागानगरचा निःशस्त्र प्रतिकार’ प्रारंभ.
१९४१ जून २२ सुभाषचंद्र बोस अवचित सावरकर-सदनात येऊन भेटले.
१९४१ डिसे.२५ भागलपूरचा नागरिक-सभा-स्वातंत्र्यार्थ लढा.
१९४३ मे २८ ६१व्या वाढदिवसानिमित्त पुण्यात अ.भा. सत्कार आणि निधी समर्पण.
१९४३ आगस्ट १४ नागपूर-विद्यापीठाने डी. लिट. ही सन्मान्य पदवी दिली.
१९४३ नोव्हें ५ अखिल महाराष्ट्र नाट्य-संमेलन अध्यक्ष.
१९४५ मार्च १६ वडील बंधु श्री.गणेशपंत(तथा बाबाराव) यांचे निधन, सांगली.
१९४५ एप्रिल १९ अ.भा. संस्थान-हिंदूसभा-अधिवेशन(बडोदे) अध्यक्ष.
१९४५ मे ८ कन्या ‘प्रभात’ चा विवाह, पुणे.
१९४६ एप्रिल मुंबई सरकारनं संपूर्ण सावरकर-वाङमयावरील बंदी उठवली.
१९४७ आगस्ट १५ दुख:मिश्रित आनंद! घरावर भगवा ध्वज नि राष्ट्र- ध्वज उभारले.
१९४८ फेब्रु. ५ गांधी-वधानंतर सुरक्षा-निर्बंधान्वये अटक.
१९४९ फेब्रु १० गांधी-वध अभियोगातून निष्कलंक सुटका.
१९४९ आक्टो १९ धाकटे बंधु डा. नारायणराव यांचे निधन.
१९४९ डिसे. अ.भा.हि.म. सभा, कलकत्ता- अधिवेशनाचे उद्- घाटक.
१९५० एप्रिल ४ पाक पंतप्रधान लियाकत अली ची दिल्ली भेट म्हणून अटक नि बेळगाव कारागृह-वास.
१९५२ मे १०-१२ ‘अभिनव-भारत’ संस्थेचा सांगता-समारंभ, पुणे.
१९५५ फेब्रु. रत्नागिरीच्या पतित-पावन मंदिराच्या सुवर्ण महोत्सवाचे अध्यक्ष.
१९५६ जुलै २३ लो.टिळक जन्मशताब्दी महोत्सव,पुण्यात भाषण.
१९५६ नोव्हें १० अ.भा.हि.म. सभा,जोधपूर- अधिवेशनाचे उद्-घाटक.
१९५७ मे १० दिल्लीत १८५७ च्या स्वातंत्र्युद्ध-शताब्दी महोत्सवात भाषण.
१९५८ मे २८ ७५ वा वाढदिवस. मुंबई महापालिकेकडून सत्कार.
१९५९ आक्टो ८ पुणे विद्यापीठाने ‘डी-लिट’ सन्मान्य पदवी(घरी येऊन) दिली.
१९६० डिसें. २४ मृत्युंजय-दिन-साजरा(या दिवशी ५०वर्षे जन्मठेप संपत होती).
१९६१ जाने.१४ मृत्युंजय-दिनानिमित्त शेवटचे प्रकट भाषण(पुणे).
१९६२ एप्रिल १५ मुंबईचे राज्यपाल श्रीप्रकाश घरी येऊन भेटले.
१९६३ मे २९ मांडीचे हाड मोडल्याने रूग्णालयात.( मुंबई)
१९६३ नोव्हें ८ पत्नी सौ. यमुनाबाई यांचे निधन.
१९६४ आगस्ट १ मृत्युपत्र केले.
१९६४ आक्टो. भारत सरकारकडून मासिक रू.३०० मानधन देऊन सन्मान.
१९६५ सप्टें गंभीर आजार.
१९६६ फेब्रु १ अन्न नि औषध वर्ज्य करून प्रायोपवेशनास प्रारंभ.
१९६६ फेब्रु २६ शनिवारी सकाळी १०-३० वाजता देह-विसर्जन. वय८३
१९६६ फेब्रु २७ महायात्रेत मुंबई सेंट्रल स्थानकासमोर रा.स्व. संघाची सैनिकी मानवंदना, मुंबईच्या चंदनवाडी विद्युत्-दाहिनीत अग्निसंस्कार...
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
सावरकरांचा जन्म नाशिक जिल्ह्यातील भगूर ह्या गावी झाला. त्यांचे वडील दामोदरपंत सावरकर हे गावातील प्रतिष्ठित गृहस्थ होते. विनायकराव हे त्यांचे दुसरे चिरंजीव. थोरले बाबाराव आणि धाकटे नारायणराव. सावरकरांची आई ते नऊ वर्षांचे असताना वारली. थोरल्या बंधूंच्या पत्‍नी येसूवहिनी ह्यांनी त्यांच्यावर आईसारखीच माया केली. सावरकरांचे वडील १८९९ च्या प्लेगास बळी गेले.

सावरकरांचे प्राथमिक शिक्षण नाशिकच्या शिवाजी विद्यालयामध्ये झाले. ते लहानपणापासूनच अत्यंत बुद्धिमान होते. जिव्हा आणि लेखणी ते सारख्याच ताकदीने चालवत. चापेकर बंधूंना फाशी दिल्याचे वृत्त समजताच लहानग्या सावरकरांनी आपली कुलदेवता भगवती हिच्यापुढे "देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी सशस्त्र क्रांतीचा केतू उभारून मारिता मारिता मरेतो झुंजेन" अशी शपथ घेतली.

मार्च १९०१ मध्ये विनायकराव यमुनाबाई यांच्याशी विवाहबद्ध झाले. लग्नानंतर १९०२ साली फर्गुसन महाविद्यालयात प्रवेश घेतला व १९०६ साली उच्च शिक्षणासाठी लंडनला गेले.

राष्ट्रभक्तसमूह ही गुप्त संघटना त्यांनी पागे आणि म्हसकर ह्या आपल्या साथीदारांच्या साहाय्याने स्थापन केली. मित्रमेळा ही संघटना ह्या गुप्त संस्थेची प्रकट शाखा होती. ह्याच संघटनेचे पुढे अभिनव भारत ह्या संघटनेत रूपांतर झाले. इटालीयन क्रांतिकारक आणि विचारवंत जोसेफ मेझिनी ह्याच्या यंग इटली ह्या संस्थेच्या धर्तीवर हे नाव दिले गेले होते.

श्यामजी कृष्ण वर्मा ह्यांनी घोषित केलेली शिवाजी शिष्यवृत्ती मिळवून कायद्याच्या अभ्यासासाठी सावरकर लंडनला गेले. ही शिष्यवृत्ती त्यांना देण्यात यावी अशी सुचवण स्वतः लोकमान्य टिळकांनी केली होती. लंडनमधील इंडिया-हाऊसमध्ये राहात असताना सावरकरांनी जोसेफ मॅझिनीच्या आत्मचरित्राचे मराठी भाषांतर केले. ह्या भाषांतराला जोडलेल्या प्रस्तावनेत सावकरांनी सशस्त्र क्रांतीचे तत्त्वज्ञान विषद केले होते. त्या काळातील अनेक युवकांना ही प्रस्तावना मुखोद्गत होती.

१८५७ मध्ये इंग्रजांविरुद्ध भारतात झालेल्या उठावाचा साधार इतिहास सावरकरांनी लिहिला. 'अठराशे सत्तावन्नचे स्वातंत्र्यसमर' हा तो ग्रंथ होय. हा उठाव म्हणजे केवळ एक बंड होय हा इंग्रज इतिहासकारांचा निष्कर्ष सावरकरांनी साधार खोडून काढला. ब्रिटिश शासनाने हा ग्रंथ प्रकाशनापूर्वीच जप्त केला. पण सावरकरांच्या साथीदारांनी तो इंग्लंडच्या बाहेरून प्रसिद्ध करण्यात यश मिळवले. ही ह्या ग्रंथाची इंग्रजी आवृत्ती होती. मूळ मराठी ग्रंथाचे हस्तलिखित सावरकरांचे मित्र कुटिन्हो ह्यांनी जपून ठेवले होते. ते स्वातंत्र्यानंतर प्रसिद्ध झाले.

राजद्रोहपर लिखाण प्रसिद्ध केल्याचा आरोप ठेऊन सावरकरांचे थोरले बंधू बाबाराप सावरकर यांना ब्रिटीश शासनाने जन्मठेपेची शिक्षा देऊन काळ्यापाण्यावर धाडले. ह्या घटनेचा प्रतिशोध म्हणून लंडनमध्ये मदनलाल धिंग्रानी कर्झन वायलीला गोळ्या घातल्या तर नाशिक येथे अनंत कान्हेरे ह्यांनी नाशिकचा जिल्हाधिकारी जॅक्सन ह्याला गोळ्या घालून ठार केले. नाशिकच्या ह्या प्रकरणात वापरण्यात आलेली ब्राउनिंग जातीची पिस्तुले सावरकरांनी चतुर्भुज अमीन ह्याच्याकरवी धाडली होती.

वीर सावरकरांनीच पुढे दुसर्‍या महायुद्धाच्यावेळी जपान येथे जाउन नेताजी सुभाष चंद्र बोस यांनी "आझाद हिंद फ़ौजेचे" सेनापतिपद भूषवावे अशी गळ घातली. त्यासाठी त्यांनी श्री रासबिहारी बोस यांचे पत्र नेताजींना दाखवुन सेनापतीची गरज पटवून दिली.पुढचा रोमहर्षक इतिहास सगळ्यांना माहीतच असेल.पण मुख्य प्रेरणा वीर सावरकरांचीच होती.